روش لیفتینگ یا صید با تور بالابر، یکی از قدیمی‌ترین و ساده‌ترین روش‌های ماهیگیری است که بر پایه‌ی بالا کشیدن ناگهانی تور از زیر آب انجام می‌شود. این شیوه هنوز هم در بسیاری از نقاط جهان، به‌ویژه در رودخانه‌ها، تالاب‌ها و سواحل کم‌عمق کاربرد دارد.
در این روش، ماهیگیر تور یا توری چهارگوش را که معمولاً به یک قاب یا چارچوب متصل است، در آب فرو می‌برد. پس از مدتی انتظار (تا زمانی که ماهی‌ها روی تور جمع شوند)، تور به‌صورت عمودی و سریع از آب بالا کشیده می‌شود و ماهی‌ها درون آن به دام می‌افتند.
روش لیفتینگ چگونه انجام می‌شود؟
روش لیفتینگ یا ماهیگیری با تور یکی از شیوه‌های سنتی و کارآمد ماهیگیری است که بر پایه‌ی بالا کشیدن عمودی تور از آب انجام می‌شود. در این روش، ماهیگیر ابتدا تور یا وسیله‌ی صید را در آب مستقر می‌کند تا ماهی‌ها به‌طور طبیعی یا با کمک طعمه و نور وارد محدوده‌ی آن شوند. پس از گذشت مدتی، تور به‌صورت ناگهانی و عمودی بالا کشیده می‌شود تا ماهی‌ها درون آن به دام بیفتند.
این شیوه به دلیل سادگی اجرا و کارایی بالا، هم در ماهیگیری سنتی دستی و هم در صید نیمه‌صنعتی با تورهای مکانیزه به کار می‌رود.
روش لیفتینگ بیشتر برای ماهی‌های سطح‌زی و میان‌زی مناسب است، زیرا این گونه‌ها معمولاً در لایه‌های بالایی آب حرکت می‌کنند و به‌راحتی وارد محدوده تور می‌شوند.
از ویژگی‌های مهم این روش می‌توان به آسیب‌نزدن به بستر آب، حفظ گونه‌های غیرهدف، و امکان اجرای آن در آب‌های کم‌عمق یا ساحلی اشاره کرد.
انواع ابزارها و تجهیزات در روش لیفتینگ :
در ماهیگیری به روش لیفتینگ، ابزار اصلی صید تورهای بالابرنده یا تورهای عمودی هستند که با طراحی‌های مختلف برای محیط‌های گوناگون (ساحل، رودخانه، قایق، یا ایستگاه ثابت) به‌کار می‌روند. این ابزارها به‌گونه‌ای ساخته شده‌اند که بتوانند در یک لحظه از سطح یا عمق مشخصی از آب بالا کشیده شوند تا ماهی‌هایی که در محدوده تور قرار دارند، به دام بیفتند.
در ادامه انواع اصلی این ابزارها را معرفی می‌کنیم:
1. تور لیفتینگ :
تورهای لیفتینگ، رایج‌ترین ابزار در این روش هستند. ساختار آن‌ها شامل یک تور توری‌شکل متصل به قاب فلزی، چوبی یا بامبو است که با طناب از آب بالا کشیده می‌شود.
انواع تور لیفتینگ:
تور دستی :
ساده‌ترین نوع لیفتینگ است. توسط یک نفر و معمولاً در کنار رودخانه‌ها، نهرها یا مناطق کم‌عمق انجام می‌شود. ماهیگیر تور را در آب فرو می‌برد و پس از مشاهده‌ی ماهی‌ها، آن را به‌سرعت بالا می‌کشد.
تور قایقی :
نوع بزرگ‌تری از تور است که از روی قایق استفاده می‌شود. این تورها می‌توانند محدوده وسیع‌تری را پوشش دهند و برای صید گروهی از ماهی‌ها در آب‌های بازتر مناسب‌اند.
تور نوری :
در صید شبانه استفاده می‌شود. در این روش از نور چراغ یا مشعل برای جذب ماهی‌ها به محدوده تور استفاده می‌کنند. زمانی که ماهی‌ها به سمت نور می‌آیند، تور به‌سرعت بالا کشیده می‌شود.
تور ایستگاهی :
این تورها در یک مکان مشخص نصب می‌شوند و معمولاً به‌وسیله‌ی قرقره یا سیستم مکانیکی بالا کشیده می‌شوند. از این نوع تورها در مناطق ساحلی یا دهانه‌ی رودخانه‌ها برای صید مداوم استفاده می‌شود.
تور سکویی :
در این نوع، تور روی سکو یا چارچوبی چوبی یا فلزی نصب می‌شود که در کنار ساحل یا روی آب مستقر است. ماهیگیر از روی این سکو سطح آب را زیر نظر می‌گیرد، و زمانی که تعداد کافی ماهی در بالای تور جمع شدند، آن را با طناب یا قرقره بالا می‌کشد.
تور سکویی معمولاً برای صید گروهی ماهیان کوچک یا سطح‌زی به کار می‌رود و در مناطق آسیا و سواحل شمالی ایران (دریای خزر) نیز سابقه تاریخی دارد.
در مجموع، ابزارهای لیفتینگ با وجود سادگی، کارایی بالایی دارند و می‌توانند در محیط‌های گوناگون، از رودخانه‌های آرام تا سواحل پرموج، به‌طور مؤثر به کار گرفته شوند.
مراحل اجرای روش ماهیگیری لیفتینگ :
روش لیفتینگ یکی از ساده‌ترین و درعین‌حال مؤثرترین شیوه‌های صید گروهی ماهی است. اجرای درست آن نیازمند دقت در زمان بالا کشیدن تور و انتخاب محل مناسب است. در ادامه، مراحل انجام این روش را به‌صورت توضیحی آورده‌ام:
۱. انتخاب محل مناسب ماهیگیری با تور :
در گام نخست، ماهیگیر باید محل تجمع یا عبور ماهی‌ها را شناسایی کند. این مکان‌ها معمولاً شامل نقاطی نزدیک به ساحل، دهانه‌ی رودخانه‌ها، اطراف اسکله‌ها، یا مناطقی با جریان ملایم آب هستند. انتخاب محل درست، مهم‌ترین عامل در موفقیت صید به روش لیفتینگ است؛ زیرا تور تنها زمانی کارایی دارد که ماهی‌ها به محدوده آن وارد شوند.
۲. نصب تور در آب :
در این مرحله، تور لیفتینگ که معمولاً روی قاب فلزی یا چوبی چهارضلعی نصب شده است، به کمک طناب یا میله به درون آب فرستاده می‌شود. تور باید کاملاً باز و افقی روی سطح یا کمی پایین‌تر از سطح آب قرار گیرد تا ماهی‌ها بتوانند آزادانه درون آن شنا کنند. در روش‌های پیشرفته‌تر، این تور به سیستم قرقره یا پایه‌های ثابت (سکو) متصل است تا بالا کشیدن آن آسان‌تر شود.
۳. جذب ماهی‌ها به محدوده تور :
برای اینکه ماهی‌ها به محدوده تور نزدیک شوند، از روش‌های مختلف جذب استفاده می‌شود، مانند:
روشن کردن نور چراغ یا مشعل در شب برای جلب ماهیان سطح‌زی.
ریختن طعمه‌های خردشده یا مواد غذایی در نزدیکی تور.
یا حتی استفاده از جریان طبیعی آب که ماهی‌ها را به سمت تور هدایت می‌کند.
در این مرحله، ماهیگیر معمولاً چند دقیقه تا چند ساعت صبر می‌کند تا تعداد قابل توجهی ماهی وارد تور شوند.
۴. بالا کشیدن تور :
هنگامی که ماهی‌ها وارد محدوده تور شدند، لحظه‌ی حساس صید فرا می‌رسد. تور باید به‌سرعت و به‌صورت عمودی از آب بالا کشیده شود تا ماهی‌ها فرصت فرار نداشته باشند. این عمل می‌تواند به‌صورت دستی (در تورهای کوچک) یا با کمک قرقره و طناب (در تورهای بزرگ‌تر یا سکویی) انجام شود.
۵. جمع‌آوری صید و بازگرداندن تور :
پس از بالا کشیدن تور، ماهی‌ها در قسمت مرکزی آن جمع می‌شوند و ماهیگیر آن‌ها را تخلیه می‌کند. در پایان، تور دوباره به آب بازگردانده می‌شود تا برای نوبت بعدی صید آماده شود. در روش‌های حرفه‌ای، این چرخه در طول شب یا در زمان‌هایی که ماهی‌ها فعال‌ترند، چندین بار تکرار می‌شود.
روش لیفتینگ با وجود سادگی، یک تکنیک کارآمد، سریع و قابل‌اعتماد است که در صید ماهیان گروهی، سطح‌زی و کوچک به‌خوبی عمل می‌کند. این روش از گذشته تا امروز در بسیاری از مناطق جهان به‌ویژه در سواحل و رودخانه‌های پرماهی کاربرد داشته و هنوز هم در شیلات سنتی و نیمه‌صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
گونه‌های مناسب برای صید با روش لیفتینگ :
روش لیفتینگ به دلیل ماهیت خاص خود یعنی بالا کشیدن تور به‌صورت عمودی از سطح یا میانۀ آب بیشتر برای صید ماهی‌های سطح‌زی یا میان‌زی مناسب است. این ماهی‌ها معمولاً در لایه‌های بالایی آب حرکت می‌کنند و به نور یا طعمه‌های سطحی جذب می‌شوند. در ادامه، گونه‌های رایج و مناسب برای صید با این روش را معرفی می‌کنیم:
۱. ماهی ساردین :
ساردین‌ها از ماهیان سطح‌زی و دسته‌جمعی هستند که معمولاً در نزدیکی ساحل و در مناطق پرنور شبانه تجمع می‌کنند. در روش لیفتینگ، به‌ویژه تورهای نوری (Light Lift Nets) برای صید آن‌ها بسیار مؤثر است. این ماهی‌ها کوچک، سبک و واکنش‌پذیر به نور و طعمه هستند، بنابراین به‌راحتی در دام تورهای سطحی گرفتار می‌شوند.
۲. ماهی آنچوی :
آنچوی‌ها نیز مانند ساردین، ماهیان ریز و سطح‌زی هستند که به‌صورت گروهی در آب‌های آرام یا در نواحی ساحلی حرکت می‌کنند. به دلیل رفتار اجتماعی و تمایل آن‌ها به شنا در نزدیکی سطح، تورهای دستی یا قایقی لیفتینگ برای صیدشان بسیار کارآمد است. در شیلات صنعتی نیز آنچوی‌ها معمولاً با روش‌های لیفتینگ یا تورهای نوری صید می‌شوند.
۳. ماهی کولی :
کولی‌ها از ماهیان کوچک رودخانه‌ای یا دریاچه‌ای‌اند که معمولاً در آب‌های شیرین کم‌عمق زندگی می‌کنند. در روش لیفتینگ، این ماهی‌ها به‌ویژه در مناطق با جریان آرام و پوشش گیاهی زیاد به دام می‌افتند. کولی‌ها اغلب به‌عنوان طعمه زنده در صید سایر گونه‌های بزرگ‌تر نیز استفاده می‌شوند.
۴. برخی گونه‌های ماهی کپور و ماهی سفید رودخانه‌ای :
در رودخانه‌ها و دریاچه‌های آرام، گونه‌هایی از خانواده‌ی کپورماهیان و ماهی سفید رودخانه‌ای نیز با روش لیفتینگ قابل صید هستند. این ماهی‌ها معمولاً در میانه‌ی آب یا نزدیک سطح به دنبال غذا می‌گردند، به همین دلیل به راحتی وارد تورهای افقی یا سکویی می‌شوند. در صید نیمه‌سنتی، از تورهای بزرگ لیفتینگ نصب‌شده بر سکوهای چوبی برای صید این گونه‌ها استفاده می‌شود.
روش لیفتینگ بهترین عملکرد را برای صید ماهی‌های کوچک، سبک و گروهی دارد که در لایه‌های بالایی آب زندگی می‌کنند. این روش علاوه بر کارایی بالا، فشار کمی به محیط زیست وارد می‌کند و به همین دلیل هنوز در بسیاری از مناطق ساحلی و رودخانه‌ای به‌صورت سنتی و پایدار مورد استفاده قرار می‌گیرد.
مزایای ماهیگیری با روش لیفتینگ چیست؟
روش لیفتینگ از جمله شیوه‌های سنتی اما کارآمد صید ماهی است که به دلیل سادگی، دقت و سازگاری با محیط‌زیست، همچنان در بسیاری از مناطق مورد استفاده قرار می‌گیرد. در ادامه، مزایای اصلی این روش را با توضیح کامل‌تر بررسی می‌کنیم :
۱. ساده و کم‌هزینه بودن روش لیفتینگ :
روش لیفتینگ نیازی به تجهیزات پیچیده یا قایق‌های بزرگ ندارد. تورهای دستی یا سکویی با ساختار ساده و قابل نصب، به‌راحتی توسط یک یا چند نفر قابل استفاده هستند. به همین دلیل، این روش برای جوامع محلی، ماهیگیران سنتی و حتی مبتدیان بسیار مقرون‌به‌صرفه است. علاوه بر این، هزینه نگهداری و تعمیر تورها نیز بسیار پایین است.
۲. کنترل‌پذیر و قابل استفاده بودن روش لیفتینگ برای صید انتخابی :
در روش لیفتینگ، ماهیگیر می‌تواند زمان بالا کشیدن تور را خودش تعیین کند. به همین خاطر، او قادر است ماهی‌های هدف را انتخاب کرده و از صید گونه‌های ناخواسته جلوگیری کند. همچنین در صورت مشاهده گونه‌های غیرمجاز یا کوچک، می‌توان آن‌ها را به‌راحتی زنده رها کرد. این ویژگی باعث می‌شود روش لیفتینگ با اصول صید پایدار همخوانی داشته باشد.
۳. مناسب بودن روش لیفتینگ برای آب‌های کم‌عمق و نزدیک ساحل
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های این روش، امکان اجرای آن در آب‌های کم‌عمق، نواحی ساحلی و رودخانه‌ها است. در چنین مناطق، سایر روش‌های صید (مثل تور ترال یا قلاب) ممکن است کارایی نداشته باشند یا به بستر آسیب بزنند، اما روش لیفتینگ با حرکت عمودی و کنترل‌شده، بدون ایجاد تخریب در کف دریا یا گیاهان آبی، صید مؤثر انجام می‌دهد.
روش لیفتینگ، با وجود سادگی، روشی هوشمندانه و دوستدار محیط‌زیست است.
هزینه کم، قابلیت کنترل بالا و مناسب بودن برای شرایط ساحلی باعث شده این روش هم در صید معیشتی سنتی و هم در پژوهش‌های زیستی مورد استفاده قرار گیرد.
معایب ماهیگیری با روش لیفتینگ چیست؟
با وجود سادگی و مزایای فراوان، روش لیفتینگ محدودیت‌هایی دارد که باعث می‌شود تنها در شرایط خاص کاربرد داشته باشد. در ادامه، هر یک از معایب این روش را با توضیح کامل بررسی می‌کنیم :
۱. حجم صید نسبتاً کم :
در روش لیفتینگ، تور معمولاً اندازه محدودی دارد و تنها محدوده کوچکی از آب را پوشش می‌دهد. به همین دلیل، مقدار ماهی صیدشده در هر بار بالا کشیدن تور نسبت به روش‌های صنعتی یا توری (مثل ترال یا گیل‌نت) کمتر است. این روش برای صید تجاری گسترده چندان مناسب نیست و بیشتر در صیدهای محلی یا معیشتی کوچک‌مقیاس استفاده می‌شود.
۲. نیاز به حضور فیزیکی ماهیگیر در محل ماهیگیری به روش لیفتینگ :
برخلاف برخی روش‌های خودکار یا ایستگاهی، در لیفتینگ ماهیگیر باید به‌صورت مستقیم حضور داشته باشد تا لحظه مناسب برای بالا کشیدن تور را تشخیص دهد. این یعنی ماهیگیر باید زمان زیادی را در محل صرف کند و کار به‌صورت دستی و پیوسته انجام می‌شود. در نتیجه، روش لیفتینگ به نیروی انسانی بیشتری نیاز دارد و بهره‌وری کمتری نسبت به سیستم‌های خودکار دارد.
۳. کارایی پایین روش لیفتینگ در آب‌های عمیق یا تندجریان :
تورهای لیفتینگ معمولاً برای آب‌های آرام و کم‌عمق طراحی شده‌اند. در آب‌های عمیق یا مناطقی با جریان قوی، کنترل و بالا کشیدن تور دشوار است و احتمال آسیب دیدن یا خالی ماندن تور افزایش می‌یابد. به همین دلیل، این روش برای دریاهای آزاد یا مناطق پرجریان مناسب نیست و بیشترین کارایی آن در نواحی ساحلی و رودخانه‌های آرام است.
روش لیفتینگ روشی ساده و مؤثر در مقیاس کوچک است، اما برای صید گسترده یا در شرایط سخت آبی کارایی ندارد. این روش بیشتر برای ماهیگیران محلی، پژوهش‌های زیستی، یا صید کنترل‌شده در نواحی ساحلی کم‌عمق توصیه می‌شود.
جمع بندی:
در این مقاله با روش لیفتینگ یا ماهیگیری با تور آشنا شدیم؛ یکی از ساده‌ترین و قدیمی‌ترین روش‌های صید که بر اساس بالا کشیدن تور از زیر آب انجام می‌شود. ابزارهای مورد استفاده مانند تورهای دستی، قایقی و سکویی معرفی شدند.
مراحل اجرای این روش و گونه‌های مناسب برای صید با آن بررسی شد و مزایا و معایب این شیوه مانند هزینه پایین، صید انتخابی، و محدودیت در حجم صید توضیح داده شد. همچنین اشاره شد که این روش به‌دلیل سازگاری با محیط‌زیست و سادگی، هنوز در ماهیگیری سنتی و نیمه‌صنعتی کاربرد گسترده دارد.
فروشگاه لوازم ماهیگیری شیرشکار با افتخار تولیدکننده‌ی انحصاری لانسه‌های حرفه‌ای مخصوص قزل‌گیری، پودر خمیر ماهیگیری تروت بایت ویژه قزل‌آلا و پشه‌های دست‌ساز فلای فیشینگ است.
شما می‌توانید با مراجعه به فروشگاه اینترنتی شیرشکار از جدیدترین محصولات ما دیدن کنید، ویژگی‌ها و کاربرد هر وسیله را بررسی نمایید و با اطمینان خریدی حرفه‌ای و مطمئن داشته باشید. برای دریافت مشاوره رایگان و ثبت سفارش، همین حالا با ما تماس بگیرید یا از سایت دیدن کنید.